Op 1 oktober 2016 vond in Frankrijk een kleine revolutie
plaats. Voor het eerst 210 jaar na de invoering van de Code civil in 1804 vond
een grondige herziening van het Franse verbintenissenrecht plaats. Kleine
veranderingen van de Code civil zijn regelmatig doorgevoerd, maar een echte
herziening om de oude wet wat toegankelijker te maken en daarmee de
rechtszekerheid te bevorderen heeft tot 2016 moeten wachten. Volgens de
toelichting is de wetswijziging vooral bedoeld om de rechtspraak te codificeren
(in de jurisprudentie was het Franse verbintenissenrecht allang gemoderniseerd)
en om het Franse recht aantrekkelijker te maken voor de internationale handel.
Vreemd genoeg is bij de totstandkoming van de wet geen
gebruik gemaakt van de normale parlementaire weg, maar van een door de regering
afgekondigde ‘ordonnance’ (verordening) op grond van artikel. 38 Constitution. Dit betekent dat het parlement de
regering de bevoegdheid geeft om zelfstandig een wetswijziging door te voeren. De
senaat was aanvankelijk van mening dat een zo belangrijke verandering van wat
in Frankrijk als de grondwet van de burgerlijke samenleving wordt beschouwd (la
constitution civile) bij wet moest worden ingevoerd. De senaat verloor echter
de strijd met de regering en de ‘Assemblée nationale’ en de regering kreeg in
2015 het mandaat om het verbintenissenrecht van boek III van de Code civil aan
te passen. De nieuwe wet bij ‘ordonnance’ is op 1 oktober 2016 in gegaan, maar
moet nog wel door het parlement worden bekrachtigd. De herziening van de Code
civil is hiermee nog niet voorbij, er is ondertussen een voorontwerp
(avant-projet) voor een herziening van het aansprakelijkheidsrecht (droit de la
responsabilité civile).
Na meer dan 200 jaar rechtsontwikkeling was boek III van de
Code civil echt wel aan herziening toe. Toch is de verandering nog vrij beperkt
gebleven. Dalloz heeft een handig en gratis te raadplegen overzicht met
toelichting van de veranderingen beschikbaar gesteld (www.editions-dalloz.fr/livre-blanc-reforme-du-droit-des-obligations).
De belangrijkste wijziging is volgens mij de afschaffing van de ‘cause’. Artikel
1108 Code civil (oud) bepaalde dat er vier voorwaarden zijn voor de geldigheid
van een overeenkomst:
1.
Toestemming (consentement);
2.
Handelingsbekwaamheid (capacité de contracter);
3.
Voorwerp (objet) en;
4.
Geoorloofde causa (cause).
Het huidige Artikel
1128 Code civil comprimeert de laatste twee voorwaarden tot de eis van een
geoorloofde en bepaalde inhoud (un continu licite et certain). Daarmee volgt
het Franse recht de Nederlandse wetgever die de ‘oorzaak’ al bij de invoering
van het nieuwe vermogensrecht in 1992 afschafte. Een overeenkomst moet
natuurlijk nog steeds een mogelijke en bepaalbare prestatie (une prestation
possible et déterminée) tot voorwerp hebben (artikel
1163 Code civil) en kan nog steeds nietig zijn wegens strijd met de
openbare orde (art.
1102 Code civil). De
in Nederland en de meeste andere Europese landen nog gebruikelijke verwijzing
naar de ‘goede zeden’ (Artikel 3:40 BW) verdwijnt daarbij helemaal. Alleen
voor zover strijd met de goede zeden ook valt aan te merken als strijd met de
openbare orde zijn ze nog van belang.
De komende tijd zal ik regelmatig van dit soort kleine stukjes waarin ik de veranderingen in het Franse verbintenissenrecht beschrijf aan u presenteren. Blijf deze, nogal onregelmatige blog, dus volgen als u meer over het Franse recht in relatie tot het Nederlandse recht te weten wil komen.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten