GEBRUIKS- EN WOONRECHT IN HET FRANSE RECHT (DROIT D’USAGE ET D’HABITATION)

Het Franse recht kent een bijzonder soort vruchtgebruik dat gebruikt wordt voor de bewoning van een woonhuis: het ‘droit d’usage et d’habitation’. Het wordt gebruikt als een alternatief voor het kopen van een woning en heeft bepaalde fiscale voordelen. Het Nederlands recht kent een dergelijke constructie niet. Het lijkt me dan ook de moeite waard om wat verder in te gaan op dit bijzonder stukje Frans recht.

Daarvoor moeten we eerst even naar het eigendomsrecht kijken. Eigendom is zowel in Frankrijk als Nederland het meest omvattende recht op een zaak (un bien). Op grond van zowel artikel 544 Code civil als Artikel 1 Burgerlijk Wetboek Boek 5 bestaat dit recht uit:

•         Het vruchtgebruik (droit de jouissance of fructus.
•         Het gebruiksrecht (l’usus of droit d’usage).
•         Het beschikkingsrecht (l’abusus of droit de disposition).

Net als in Nederland kunnen ook in het Franse recht deze verschillende onderdelen van het eigendomsrecht over verschillende personen verdeeld worden. Het zo verkregen recht wordt een ‘droit réel démembré’ genoemd. Het gaat als het ware om een van de totale eigendom (la pleine propriété) afgesplitst deel van het eigendomsrecht. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de verdeling tussen het vruchtgebruik (usufruit) en de naakte eigendom (nue-propriété), waarbij de vruchtgebruiker mag profiteren en dus letterlijk de vruchten mag plukken van de eigendom van iemand anders.

Het gebruiks- en woonrecht (droit d’usage et d’habitation) worden in het Franse recht dan als een soort afgezwakte vorm van dit vruchtgebruik aangemerkt. In boek twee van de Code civil is hier zelfs een speciale titel aan gewijd: titre 3:‘de l’usufruit, d’usage et d’habitation’ (artikel 625 e.v. Code civil). Het normale vruchtgebruik is een zakelijk recht (droit réel), maar het ‘droit d’usage et d’habitation’ is een persoonlijk recht (droit personnel) en komt daardoor alleen toe aan de rechthebbende en zijn gezinsleden. Een vruchtgebruiker kan zijn zakelijke recht vervreemden of desnoods weggeven. Allemaal dingen die met een persoonlijk recht niet kunnen worden gedaan.

De drager van het ‘droit d’usage et d’habitation’ moet het normale onderhoud aan de woning zelf uitvoeren, maar groot onderhoud aan het casco komt voor rekening van de eigenaar (artikel 605 Code civil). De ‘taxe d’habitation’ komt voor rekening van de bewoner, maar de ‘taxe foncière’ moet in principe door de eigenaar worden betaald. Het is echter mogelijk om te regelen dat de kosten voor deze laatste belasting worden vergoed door de bewoner.